Jakie dobra osobiste są chronione przez przepisy prawa?
Dobra osobiste to pewne niematerialne wartości, które przysługują każdej osobie. Przykładowo zalicza się do nich: zdrowie, wolność, cześć, wizerunek, prywatność, nietykalność mieszkania i nietykalność cielesną, tajemnicę korespondencji, twórczość naukowa i artystyczna. Występują jeszcze inne dobra osobiste, niewskazane wprost w Kodeksie cywilnym, jak kult pamięci osoby zmarłej, czy więzi rodzinne np. więź rodzinna rodzica wobec dziecka.
Jeśli chodzi o „cześć” jako dobro osobiste warto wyjaśnić, że obejmuje ona wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Jej naruszenie może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym. Elementem czci jest również godność, określana jako tzw. cześć wewnętrzna, którą utożsamia się z wyobrażeniem jednostki o własnej wartości oraz cześć zewnętrzna, czyli dobre imię.
Warto również wyjaśnić pojęcie „nietykalności mieszkania”. Uwzględnia ona aspekt niematerialny, którego istotą jest stan psychiczny i emocjonalny, jaki daje człowiekowi poczucie bezpiecznego i niezakłóconego korzystania z własnego mieszkania, stanowiącego centrum aktywności życiowej, z którą związana jest prywatność każdej osoby.
Naruszenie dóbr osobistych może przybrać różne formy, od publicznych oskarżeń i publikowania nieprawdziwych informacji, przez utrwalane i rozpowszechnianie prywatnych rozmów, czy zdjęć lub filmów np. w mediach społecznościowych, po naruszenia prywatności, czy praw twórcy oraz zniewagę i pomówienia.
W jakich sytuacjach warto chronić swoje dobra osobiste?
Warto chronić swoje dobra osobiste zawsze, gdy uznamy, że zostały przekroczone pewne granice obiektywnie przyjęte w społeczeństwie i jednocześnie poczuliśmy się dotknięci takim naruszeniem. Może zdarzyć się to w wielu sytuacjach, np. gdy wskutek nieprawdziwych informacji opublikowanych publicznie lub w grupach na mediach społecznościowych ucierpiało nasze dobre imię, co wpłynęło na życie zawodowe lub osobiste. Każde naruszenie może wywołać również negatywne skutki w wewnętrznej sferze psychiki i emocji. Tym bardziej, jeśli skutki naruszenia są długofalowe, np. zdjęcia lub informacje opublikowane w Internecie nie mogą zostać łatwo usunięte. Innym przykładem może być nagrywanie cudzej prywatnej posesji, a w szczególności osób na niej przebywających bez ich zgody, co godzi w ich prywatność. O odpowiedzialności za nagrywanie cudzej posesji pisaliśmy również tutaj:
Co istotne, naruszenie dobra osobistego może być również następstwem przekazania do opinii publicznej nawet zgodnych z prawdą wiadomości, lecz ingerujących w sferę życia prywatnego. Do uniknięcia odpowiedzialności konieczne będzie wtedy udowodnienie, że za ujawnieniem danej informacji przemawiał w danych uwarunkowaniach wzgląd na interes społeczny (publiczny).
Jakie kroki podjąć przed wystąpieniem na drogę sądową w sprawie o naruszenie dóbr osobistych?
Zanim zdecydujemy się na pozew należy skierować do osoby naruszającej nasze dobra osobiste wezwanie przedsądowe. Jeszcze przed skierowaniem takiego wezwania warto zadbać o przygotowanie szczegółowego opisu sytuacji, tak, by z z czasem nie umknęły żadne istotne informacje. Od samego początku potrzebne też będzie zebranie wszelkich dowodów i zabezpieczenie ich przed usunięciem czy zlikwidowaniem. Może chodzić o zapisanie wiadomości tekstowych, zdjęć, nagrań, zadbanie o dane (w tym adresy) świadków – wszystko to może okazać się istotne w postępowaniu sądowym.
W jaki sposób sądy oceniają, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych?
Ocena naruszenia dóbr osobistych przez sądy odnosi się do odczuć osoby pokrzywdzonej, jednak nie tylko. Dodatkowo stosowany jest obiektywny test, odnoszący się do odczuć „uczciwego, rozsądnie myślącego człowieka”. Oznacza to, że w pewnych sytuacjach mogą zostać oddalone roszczenia osób, które zostaną uznane przez sąd za nadwrażliwe, czy nadmiernie skoncentrowanych na własnej osobie. Ważne jest zatem, żeby odpowiednio przekonująco przedstawić przed sądem negatywne skutki w sferze psychiki, życia osobistego czy zawodowego, jakie spowodowało dane naruszenie.
W przypadku wypowiedzi o innych osobach, sądy uznają, że doszło do naruszenia dóbr osobistych, jeśli zostaną przekroczone granice dozwolonej krytyki. Będzie tak przede wszystkim, gdy przedstawione zostały na temat innej osoby nieprawdziwe informacje, co do rzekomych faktów, które nie miały miejsca. Wychodzi się tutaj z założenia, że swoboda wypowiedzi, jako filar demokratycznego życia społecznego, nie usprawiedliwia naruszania dóbr osobistych przez przekazywanie informacji niezgodnych z rzeczywistością. Ponadto, warunkiem ustalenia, że doszło do takiego naruszenia, jest wyczerpujące rozważenie znaczenia użytych słów lub sformułowań, z uwzględnieniem możliwych ich konotacji i odniesień. W zależności od tego, o jakie słowa lub sformułowania chodzi, w grę wchodzi potrzeba uwzględnienia ich ogólnego rozumienia oraz odbioru społecznego. Trzeba brać ponadto pod uwagę kontekst sytuacyjny lub rodzaj wypowiedzi, w której słowa te lub sformułowania zostały użyte, a także zastosowany środek komunikacji.
Jeśli chodzi np. o renomę czy dobre imię przedsiębiorców, dla oceny naruszenia prawa osobistego kluczowe będzie to, czy u odbiorców w ogólności twierdzenia takie mogły prowadzić do powstania skutku w postaci naruszenia renomy bądź dobrego imienia danego przedsiębiorcy. Za takie należy uznać wypowiedzi nieprawdziwe, które mogą prowadzić do utraty zaufania u odbiorców, niepewność klienteli (odbiorców względnie innych przedsiębiorców lub konsumentów potencjalnie mogących być zainteresowanymi podejmowaniem współpracy) co do rzetelności przedsiębiorcy, jego perspektyw działalności gospodarczej, możliwości wykonywania zobowiązań w ramach zawieranych umów, jakości realizowanych świadczeń itp. Konieczne jest zatem ustalenie w pewnym sensie hipotetycznego, aczkolwiek przewidywalnego skutku działania sprawcy.
Czego można się domagać, gdy dojdzie do naruszenia dóbr osobistych?
Po pierwsze ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania.
Ponadto, może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Chodzi tutaj przede wszystkim o przeproszenie i sprostowanie nieprawdziwych informacji.
Niezależnie od powyższego, można również żądać zapłaty odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego na swoją rzecz albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jako cel społeczny można wskazać wybrane przez siebie organizacje i inne podmioty, które prowadzą działalność charytatywną np. fundacje pomagające osobom chorym czy bezdomnym, schroniska dla zwierząt itp. Podobnie, jak w przypadku obrażeń ciała, wysokość zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych nie jest odgórnie określona w przepisach. W związku z tym, każdorazowo zależy od sytuacji konkretnego pokrzywdzonego, skali negatywnych konsekwencji, jakie u niego wystąpiły, a także rodzaju i skali naruszenia. Ostateczną decyzję co do wysokości zadośćuczynienia podejmuje sąd.
Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została dodatkowo wyrządzona konkretna szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Obowiązują takie zasady, jak w każdym przypadku dochodzenia odszkodowania, zatem trzeba przede wszystkim wykazać, na czym polegała szkoda. Może ona dotyczyć zarówno straty majątkowej, jak i utraconych korzyści, co powinno zostać odpowiednio udokumentowane.
Powyższe rozwiązania nie wyłączają uprawnień przewidzianych w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.
Warto dodać, że sytuacje naruszenia dóbr osobistych na gruncie prawa cywilnego mogą występować niezależnie i równolegle w stosunku od przestępstw na gruncie prawa karnego. Przykładowo, naruszenie czci może wypełniać znamiona przestępstwa zniesławienia (art. 212 Kodeksu karnego) lub zniewagi (art. 216 Kodeksu karnego), a naruszenie nietykalności mieszkania może być jednocześnie przestępstwem zakłócenia miru domowego, o jakim mowa w art. 193 Kodeksu karnego.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w dochodzeniu odszkodowania lub zadośćuczynienia, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
