Decydując się na rozwód małżonkowie niejednokrotnie stają przed pytaniem, czy domagać się ustalenia winy drugiego małżonka w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Warto poznać kilka istotnych informacji dotyczących takiego rozwiązania oraz mieć świadomość, w jakich sytuacjach ma to znaczenie.
Co oznacza „wina” małżonka w sprawie rozwodowej?
Na stwierdzenie winy małżonka może wpływać wiele różnych zachować, takich jak zdrada, agresja (fizyczna i werbalna), zaniedbywanie lub porzucenie rodziny, stosowanie używek, inne uzależnienia, skłonność do hazardu itp. Jeśli chodzi natomiast o ogólne rozumienie „winy” można wskazać, że jest to pewna ujemna ocena moralna postępowania małżonka (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 4 grudnia 1998 r., III CKN 769/98). Przyjmuje się, że w małżeństwie obie strony są zobowiązane do zachowań mających na celu scalanie małżeństwa, zwłaszcza w sytuacjach zagrażających jego trwałości (wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 29 maja 1998 r., II CKN 785/97).
-
Wina małżonka a alimenty od drugiego małżonka
Małżonek, który zostanie uznany wyłącznie winnym rozkładu pożycia małżeńskiego, nie może domagać się po rozwodzie od drugiego małżonka alimentów niezbędnych do swojego utrzymania, nawet jeśli znajdzie się w niedostatku. Oznacza to, że nawet jeśli taki małżonek znajdzie się bez środków do życia, były małżonek nie będzie zobowiązany do żadnych świadczeń na jego rzecz (art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – KRO).
-
Wina małżonka a alimenty na rzecz drugiego małżonka
Jeżeli sąd orzeknie wyłączną winę jednego z małżonków, może on zostać zobowiązany do wypłacania alimentów na rzecz drugiego małżonka, nawet jeśli drugi małżonek nie znajduje się w niedostatku. W praktyce oznacza to, że niewinny małżonek może domagać się środków utrzymania, jeśli wskutek rozwodu jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Ma to najczęściej miejsce w sytuacji dużej dysproporcji w wysokości zarobków obojga małżonków.
-
Wina małżonka a koszty procesu
Małżonek uznany za wyłącznie winnego będzie co do zasady zobowiązany do poniesienia kosztów procesu w całości, na co składa się opłata sądowa, a jak również koszty np. opinii biegłych, wywiadu kuratorskiego, koszty stawiennictwa świadków, wynagrodzenia pełnomocnika drugiego małżonka.
-
Na jakie kwestie wina małżonka nie wpływa w sposób bezpośredni?
a) Wina małżonka a podział majątku wspólnego
Orzeczenie o winie nie ma bezpośredniego wpływu na podział majątku wspólnego byłych małżonków. Sąd nie bierze pod uwagę winy przy podziale majątku, chyba że jeden z małżonków nie przyczyniał się do powstania majątku wspólnego ( przy czym uwzględnia się tu również nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym) albo spowodował przez swoje działania znaczny uszczerbek w majątku wspólnym, np. poprzez marnotrawstwo lub niegospodarność.
Jak wskazał Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 26 marca 2024 r., I CSK 6959/22
„Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, przy cym nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się przez małżonka do powstania majątku wspólnego w Ważnym powodem jest w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie partycypował w tworzeniu wspólnego majątku stosownie do sił i możliwości zarobkowych.
b) Wina małżonka a kontakty z dziećmi i władza rodzicielska
Wina małżonka nie wpływa automatycznie na kwestie dotyczące władzy rodzicielskiej i opieki nad dziećmi. Sąd w tej materii kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka i ocenia, czy okoliczności, które przemawiały za orzeczeniem winy małżonka mogą obiektywnie szkodzić również dzieciom (np. używki, agresja czy uzależnienia) zatem. Nawet małżonek uznany za winnego rozkładu pożycia może uzyskać pełne prawa rodzicielskie, jeśli nie wpływa to negatywnie na dobro i rozwój dziecka (np. dopuścił się zdrady małżeńskiej). Podobnie w odwrotnej sytuacji – nawet małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego może mieć z różnych powodów ograniczoną władzę rodzicielską czy mniejszy zakres kontaktów.
c) Wina małżonka a alimenty na rzecz dzieci
Wyłączna wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego nie wpływa również sama w sobie na wysokość alimentów na rzecz dzieci. Jednak gdy okoliczności uzasadniające przyjęcie winy małżonka uzasadniają jednocześnie ograniczenie władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi, będzie to pośrednio wpływało również na wyższą kwotę zasądzonych alimentów (mniejszy zakres osobistego kontaktu i opieki nad dziećmi).
-
Na jakie kwestie w ogóle nie wpływa wina małżonka?
i) Wina małżonka a nazwisko po rozwodzie
Małżonek, który zmienił nazwisko w chwili zawierania małżeństwa, może zdecydować się na jego zachowanie bez względu na orzeczenie winy.
ii) Wina małżonka a prawa do dziedziczenia po małżonku
Po prawomocnym orzeczeniu rozwodu byli małżonkowie nie mają prawa do dziedziczenia po sobie nawzajem, niezależnie od winy orzeczonej w wyroku rozwodowym.
Podsumowanie
- Rozwód z orzeczeniem o winie może być korzystnym rozwiązaniem, zwłaszcza dla strony niewinnej rozkładu pożycia małżeńskiego w kontekście należnych jej alimentów.
- Warto jednocześnie mieć świadomość, że na wiele okoliczności orzeczenie wyłącznej winy jednego małżonków nie ma automatycznego wpływu, a są to: podział majątku, władza rodzicielska i opieka nad dziećmi, alimenty na rzecz dzieci, nazwisko po rozwodzie oraz dziedziczenie
- Może wystąpić sytuacja, w której konkretne okoliczności, które przemawiały za orzeczeniem wyłącznej winy jednego z małżonków, były tego rodzaju, że dotyczą jednocześnie dobra dzieci i uzasadniają ograniczenie kontaktów z nimi oraz wyższe alimenty, a także wpływają na nierówne udziały w majątku wspólnym.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w uzyskaniu rozwodu, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
