Opieka naprzemienna (piecza naprzemienna) to model wykonywania władzy rodzicielskiej po rozstaniu rodziców, w którym dziecko mieszka na zmianę u każdego z nich w powtarzających się okresach. Rozwiązanie to zyskuje coraz większe znaczenie w praktyce sądowej i stanowi realizację zasady wspólnej odpowiedzialności rodzicielskiej.
Podstawę prawną stanowią przede wszystkim:
- art. 58 § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
- art. 107 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Powyższe przepisy stanowią wyraźnie, że priorytetem jest prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców.
Z przepisów tych wynika, że:
- sąd w razie braku porozumienia rodziców rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej,
- podstawowym kryterium rozstrzygnięcia jest dobro dziecka,
- punktem wyjścia jest prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców,
- dopiero gdy dobro dziecka tego wymaga, sąd może ograniczyć władzę jednego z rodziców.
Cel wprowadzenia regulacji – ochrona prawa dziecka do obojga rodziców
Nowelizacja przepisów z 2015 r. miała na celu wzmocnienie ochrony prawa dziecka do wychowania przez oboje rodziców po ich rozstaniu. Zmiany te:
- zostały opracowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego przy Rzeczniku Praw Dziecka,
- stanowiły realizację standardów wynikających z Konwencji o prawach dziecka,
- były kontynuacją reformy z 2008 r., która wprowadziła prawo i obowiązek kontaktów dziecka z rodzicami.
Ustawodawca wskazał, że wcześniejsze regulacje:
- prowadziły do automatycznego ograniczania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców,
- ograniczały autonomię sędziowską,
- mogły nasilać konflikty rodzinne,
- nie zawsze odpowiadały dobru dziecka.
Po nowelizacji przyjęto następujące założenia:
- w pierwszej kolejności rodzice powinni samodzielnie ustalić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej,
- w razie braku porozumienia sąd powinien rozważyć pozostawienie pełnej władzy obojgu rodzicom,
- ograniczenie władzy rodzicielskiej powinno być rozwiązaniem rozważanym dopiero w dalszej kolejności
Opieka naprzemienna a kontakty z dzieckiem
W praktyce często mylone są pojęcia opieki naprzemiennej i kontaktów z dzieckiem. Opieka naprzemienna i kontakty to nie to samo, a przepisy wyraźnie je rozróżniają.
Opieka naprzemienna oznacza:
- cykliczne zamieszkiwanie dziecka u każdego z rodziców,
- koncentrację spraw życiowych dziecka w obu domach,
- rzeczywisty podział obowiązków wychowawczych,
- wykonywanie władzy rodzicielskiej przez oboje rodziców.
Nie jest nią natomiast:
- samo ustalenie kontaktów,
- rozszerzony harmonogram spotkań,
- częste wizyty jednego z rodziców.
Kodeks postępowania cywilnego wskazuje wprost, że:
- ustalenie miejsca zamieszkania dziecka u każdego z rodziców w powtarzających się okresach stanowi odrębne rozstrzygnięcie od kontaktów,
- opieka naprzemienna dotyczy pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jedynie relacji osobistych.
Opieka naprzemienna a świadczenie wychowawcze 800+
Wprowadzenie opieki naprzemiennej ma także konsekwencje w zakresie 800+.
Jeżeli dziecko:
- pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców,
- opieka jest sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach,
wówczas:
- świadczenie wychowawcze przysługuje każdemu z rodziców,
- każdy z nich otrzymuje połowę miesięcznej kwoty świadczenia.
Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że:
- nie jest konieczny idealnie równy podział czasu opieki,
- decydujące znaczenie ma cykliczność i naprzemienność sprawowania pieczy.
Opieka naprzemienna w orzecznictwie sądów
Sąd Rejonowy w Inowrocławiu wskazał:
- w aktualnym stanie prawnym nie funkcjonuje automatyzm przy ograniczeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców
- prawo dziecka do bycia wychowywanym przez oboje rodziców góruje nad ewentualnym konfliktem między rodzicami
- Sprzeciw jednej ze stron wobec opieki naprzemiennej może być warunkowany względami ambicjonalnymi lub finansowymi, a nie dobrem dziecka
- opieka naprzemienna ma poparcie w zaleceniach instytucji międzynarodowych
(wyrok SR w Inowrocławiu, sygn. III Nsm 37/16)
Z orzeczenia tego wynika również, że:
- pełna zgodność rodziców w każdej sprawie nie jest realnym warunkiem opieki naprzemiennej,
- sprzeciw jednego z rodziców nie przekreśla możliwości jej orzeczenia,
- kluczowe znaczenie ma dobro dziecka.
Sąd Rejonowy w Myszkowie podkreślił, że:
- opieka naprzemienna może stanowić model mniej konfliktogenny,
- rozwiązanie to realizuje zasadę wspólnej odpowiedzialności rodzicielskiej,
- należy uwzględniać standardy europejskiego prawa rodzinnego
(wyrok SR w Myszkowie, sygn. III Nsm 467/18)
Sąd Okręgowy w Warszawie wskazał na praktyczne korzyści tego rozwiązania:
- „naprzemienne sprawowanie pieczy zapewnia lepszy kontakt dziecka z każdym z rodziców”
- „umożliwia równy udział w procesie wychowawczym”
- „zapewnia sprawiedliwy podział obowiązków i kosztów utrzymania dziecka”
(wyrok SO w Warszawie, sygn. IV C 1212/17)
Wnioski płynące z orzecznictwa
Z praktyki sądowej wynika, że:
- sądy chętnie orzekają opiekę naprzemienną, gdy rodzice proponują ją wspólnie
- jednak: brak porozumienia rodzicielskiego nie wyklucza opieki naprzemiennej
- istotne znaczenie ma postawa każdego z rodziców, jego relacja z dzieckiem, predyspozycje wychowawcze
- szczególną rolę odgrywają opinie specjalistów – OZSS, psychologów i pedagogów.
Podsumowanie
Opieka naprzemienna stanowi model wykonywania władzy rodzicielskiej w pełni uwzględniony w obecnych przepisach, oparty na:
- równym zaangażowaniu obojga rodziców,
- utrzymaniu więzi dziecka z każdym z nich,
- realizacji prawa dziecka do wychowania przez oboje rodziców.
Obowiązujące przepisy i orzecznictwo wskazują wyraźnie, że:
- ograniczenie władzy rodzicielskiej nie jest rozwiązaniem automatycznym,
- dobro dziecka pozostaje nadrzędnym kryterium rozstrzygnięcia,
- opieka naprzemienna może sprzyjać stabilności emocjonalnej dziecka,
- każde rozstrzygnięcie wymaga indywidualnej oceny sytuacji rodzinnej.
Jak pomagamy w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej
W sprawach dotyczących opieki nad dzieckiem zapewniamy kompleksowe wsparcie prawne:
- analizujemy sytuację rodzinną i oceniamy możliwości wprowadzenia opieki naprzemiennej
- pomagamy w opracowaniu porozumienia rodzicielskiego (planu wychowawczego)
- reprezentujemy Klientów w sprawach, w których nie udało się wypracować porozumienia rodzicielskiego
- przygotowujemy strategię procesową, odpowiednie wnioski dowodowe i reprezentujemy klientów przed sądem
- prowadzimy sprawy o zmianę sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej
Jeżeli potrzebujesz pomocy w sprawie dotyczącej opieki nad dzieckiem i władzy rodzicielskiej — zapewniamy profesjonalne wsparcie na każdym etapie postępowania.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawach rodzinnych, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
