Kwestia dostępu do dokumentacji z zakresu procesu budowlanego, w tym w szczególności do projektu budowlanego oraz informacji o uprawnieniach projektanta, coraz częściej staje się przedmiotem sporów z organami administracji publicznej. Wnioski o udostępnienie takich informacji składane są zarówno przez strony postępowań administracyjnych, jak i przez podmioty trzecie – właścicieli nieruchomości sąsiednich, organizacje społeczne czy dziennikarzy. Aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych pozwala jednak wskazać coraz wyraźniejsze kierunki interpretacyjne.
Informacja publiczna – szerokie ujęcie pojęcia
Zgodnie z art. 61 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie podkreśla, że pojęcie to należy interpretować szeroko, z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady transparentności działania władzy publicznej.
W wyroku z 13 lutego 2024 r. (III OSK 2875/22) NSA wskazał, że o zakwalifikowaniu danej informacji jako publicznej decyduje przede wszystkim:
- treść i charakter informacji,
- związek informacji z realizacją zadań publicznych,
- a nie okoliczność, czy dokument został sporządzony bezpośrednio przez organ administracji publicznej.
Oznacza to, że informacją publiczną mogą być również dokumenty pochodzące od podmiotów prywatnych, jeżeli są one wykorzystywane przez organy władzy publicznej przy wykonywaniu kompetencji ustawowych.
Projekt budowlany jako nośnik informacji publicznej
Projekt budowlany, choć sporządzany przez projektanta działającego poza strukturą administracji publicznej, jest dokumentem kluczowym w postępowaniach prowadzonych przez organy architektoniczno-budowlane. Stanowi on podstawę m.in. do:
- wydania decyzji o pozwoleniu na budowę,
- przyjęcia zgłoszenia robót budowlanych,
- oceny zgodności zamierzenia inwestycyjnego z przepisami prawa.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dokument zawierający informację publiczną nie musi być dokumentem urzędowym. Istotne jest to, czy dokument:
- pozostaje w związku z działalnością organu władzy publicznej,
- jest wykorzystywany przy realizacji zadań publicznych,
- odnosi się do sprawy o charakterze publicznym.
Z tego względu projekt budowlany – przynajmniej w określonym zakresie – może stanowić informację publiczną podlegającą udostępnieniu. Jednocześnie każdorazowo konieczne jest zbadanie, czy w danym przypadku nie zachodzą przesłanki ograniczające dostęp do informacji.
Uprawnienia projektanta jako informacja publiczna
Ugruntowana linia orzecznicza dotyczy również jawności informacji o uprawnieniach budowlanych projektanta. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny (III OSK 7520/21) oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (II SA/Po 533/17) wskazały, że informację publiczną stanowią w szczególności:
- imię i nazwisko projektanta,
- numer posiadanych przez niego uprawnień budowlanych,
- numer członkowski izby samorządu zawodowego.
Sądy wskazują, że zawody architekta i inżyniera budownictwa są zawodami zaufania publicznego w rozumieniu art. 17 Konstytucji RP. Projektant ponosi odpowiedzialność za zgodność projektu z przepisami prawa, w tym przepisami techniczno-budowlanymi, a jego rola ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa procesu inwestycyjnego. Jawność informacji dotyczących kwalifikacji projektanta służy zatem realizacji interesu publicznego.
Ograniczenie prawa do informacji publicznej ze względu na prywatność – co należy rozważyć
Rozpoznając wniosek o udostępnienie informacji publicznej, organ administracji publicznej zobowiązany jest każdorazowo do wyważenia konkurujących wartości konstytucyjnych. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy wnioskowana informacja odnosi się również do osób trzecich lub przedsiębiorców.
W przypadku projektów budowlanych organ powinien wziąć pod uwagę m.in.:
- charakter obiektu, którego dokumentacja dotyczy np. czy jest to obiekt użyteczności publicznej też obiekt niepubliczny, w tym budynek mieszkalny
- zakres informacji technicznych zawartych w projekcie,
- ryzyko naruszenia prywatności, intymności zamieszkiwania lub poczucia bezpieczeństwa użytkowników obiektu,
- możliwość naruszenia tajemnicy przedsiębiorcy lub innych tajemnic ustawowo chronionych.
Udostępnienie projektu budowlanego może bowiem prowadzić do ujawnienia szczegółowego układu pomieszczeń, przebiegu instalacji czy ich przeznaczenia. Organ powinien więc rozważyć, czy udostępnienie żadnego projektu może godzić w intymność zamieszkiwania, a także poczucie bezpieczeństwa osób tam zamieszkałych lub najemców lokali. Jeżeli organ uzna, że w danym stanie faktycznym ochrona prywatności lub tajemnicy przedsiębiorcy ma pierwszeństwo przed prawem do informacji publicznej, powinien (zgodnie z art. 16 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej) wydać decyzję administracyjną o odmowie udostępnienia informacji.
Z kolei uznanie, że udostępnienie projektu nie naruszy chronionych praw, obliguje organ do jego udostępnienia jako informacji publicznej.
Podsumowanie
Z perspektywy praktyki aktualne orzecznictwo prowadzi do kilku istotnych wniosków:
- projekt budowlany stanowi informację publiczną, jednak ze względu na ochronę prywatności lub tajemnicy przedsiębiorcy nie zawsze musi zostać udostępniony
- informacje o uprawnieniach projektanta mają charakter publiczny
- automatyczna odmowa udostępnienia projektu budowlanego jest niedopuszczalna, organ ma podać szczegółowe powody odmowy, odnoszące się do konkretnej sprawy, a decyzję odmowną można zaskarżyć do sądu
- każda sprawa wymaga indywidualnej oceny i wyważenia kolidujących wartości.
Dlatego w praktyce istotne jest ustalenie, na jakich informacjach z projektu nam zależy, ponieważ projekt budowlany to złożony, obszerny dokument i nie wszystkie zawarte w nim informacje będą miały związek z ochroną prywatności lub tajemnicy przedsiębiorcy. Jeśli organ odmówi udostępnienia projektu, odpowiednia argumentacja w sprawie przed sądem administracyjnym.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie prawa budowlanego, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
