W sprawach odszkodowawczych związanych z wypadkami komunikacyjnymi jednym z często podnoszonych przez pozwanych (najczęściej ubezpieczycieli) argumentów jest przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody. Klasycznym przykładem takiego przyczynienia jest niezapięcie pasów bezpieczeństwa. W artykule wyjaśniamy podstawy prawne obniżenia odszkodowania z tego tytułu oraz przedstawiamy trzy konkretne przykłady z praktyki sądowej.
Przyczynienie się poszkodowanego – podstawa prawna
Podstawą prawną obniżenia odszkodowania z uwagi na przyczynienie się poszkodowanego jest art. 362 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią:
- Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
Z przepisu tego wynikają istotne zasady:
- przyczynienie się poszkodowanego powoduje przełamanie zasady pełnego odszkodowania,
- zakres obniżenia odszkodowania zależy od okoliczności konkretnej sprawy,
- kluczowe znaczenie ma porównanie stopnia winy poszkodowanego i sprawcy szkody.
Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 26 lutego 2015 r., III CSK 187/14, art. 362 k.c. nie daje sądowi dowolności. Ustalenie przyczynienia obliguje do oceny jego wpływu na zakres odpowiedzialności odszkodowawczej, choć obniżenie może mieć nawet charakter symboliczny.
Brak zapiętych pasów bezpieczeństwa jako przyczynienie się do szkody
Niezapięcie pasów bezpieczeństwa jest powszechnie uznawane w orzecznictwie za zachowanie:
- niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa,
- zwiększające ryzyko odniesienia ciężkich obrażeń lub śmierci,
- mogące stanowić rażące niedbalstwo poszkodowanego.
Jednocześnie sądy podkreślają, że sam fakt niezapięcia pasów nie przesądza automatycznie o wysokości przyczynienia – każdorazowo decydują szczegółowe okoliczności sprawy.
Przykład 1 – przyczynienie się w wysokości 30%
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25.09.2024 r., I ACa 1239/22
W tej sprawie poszkodowany podróżował na tylnym siedzeniu samochodu bez zapiętych pasów bezpieczeństwa. Pozwany ubezpieczyciel twierdził, że poszkodowany przyczynił się do powstania szkody aż w 50%.
Sąd Apelacyjny nie podzielił tego stanowiska i wskazał, że:
- sprawca wypadku umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym,
- wina sprawcy była niewspółmiernie większa niż przyczynienie poszkodowanego,
- brak pasów stanowił jednak rażące niedbalstwo, ponieważ poszkodowany mógł i powinien przewidywać skutki takiego zachowania.
Sąd odniósł się również do opinii biegłego, który wskazał, że pasy bezpieczeństwa redukują śmiertelność o 74%. Jednocześnie podkreślił, że nie można utożsamiać skuteczności pasów z procentem przyczynienia, gdyż prowadziłoby to do nieuprawnionych wniosków, w tym nawet do całkowitego pozbawienia odszkodowania.
Ostatecznie sąd przyjął przyczynienie się poszkodowanego na poziomie 30%.
Przykład 2 – przyczynienie się w wysokości 40%
- Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 23.05.2025 r., I C 610/22
W tej sprawie poszkodowany:
- podróżował bez pasów bezpieczeństwa,
- przebywał w przestrzeni ładunkowej pojazdu dostawczego,
- siedział na prowizorycznie umieszczonym fotelu,
- był otoczony narzędziami i materiałami budowlanymi, które mogły swobodnie się przemieszczać.
Z opinii biegłego sądowo-lekarskiego jednoznacznie wynikało, że taki sposób podróżowania miał istotny wpływ na powstanie śmiertelnych obrażeń.
Sąd wskazał, że:
- niezapięcie pasów i przebywanie w przestrzeni ładunkowej zwiększyło rozmiar szkody,
- zachowanie sprawcy wypadku polegało na umyślnym naruszeniu zasad ruchu drogowego,
- poszkodowanemu można przypisać rażące niedbalstwo, ale nie można uznać, że odpowiada on za większość skutków wypadku.
Istotnym elementem była również okoliczność, że poszkodowany jechał w ten sposób w drodze do pracy, chcąc wywiązać się z obowiązków pracowniczych.
Sąd ustalił przyczynienie się poszkodowanego na poziomie 40%, odrzucając żądanie ubezpieczyciela zmierzające do przyjęcia 70%.
Przykład 3 – przyczynienie się w wysokości 40%
- Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z 13.11.2018 r., I C 493/17
W tej sprawie poszkodowana była jedyną osobą w pojeździe, która nie miała zapiętych pasów bezpieczeństwa. Pozostali pasażerowie mieli zapięte pasy i doznali jedynie niegroźnych obrażeń.
Sąd szczegółowo odniósł się do:
- obowiązku zapinania pasów wynikającego z art. 39 Prawa o ruchu drogowym,
- braku jakichkolwiek przeciwwskazań medycznych do korzystania z pasów,
- faktu, że niezapięcie pasów stanowiło wykroczenie.
Kluczowe znaczenie miała opinia biegłego z zakresu medycyny sądowej, który wskazał, że:
- brak pasów doprowadził do przemieszczania się ciała poszkodowanej wewnątrz pojazdu,
- zapięte pasy znacząco ograniczyłyby zakres obrażeń,
- istniała realna szansa uniknięcia śmierci, gdyby pasy były zapięte.
Sąd uznał, że stopień przyczynienia się poszkodowanej do zwiększenia szkody wynosi 40%, co było zgodne z wcześniejszą decyzją ubezpieczyciela w postępowaniu likwidacyjnym.
Podsumowanie
Z przedstawionych przykładów wynika, że:
- brak zapiętych pasów bezpieczeństwa co do zasady prowadzi do ustalenia przyczynienia się poszkodowanego,
- wysokość przyczynienia nie jest automatyczna i zależy od okoliczności konkretnej sprawy,
- sądy zawsze porównują stopień winy poszkodowanego i sprawcy wypadku,
- nawet rażące niedbalstwo poszkodowanego nie eliminuje całkowicie odpowiedzialności sprawcy,
- przyczynienie poszkodowanego na skutek niezapięcia pasów najczęściej kształtuje się na poziomie do 40%, a nie większościowym.
Nasza kancelaria oferuje kompleksową pomoc prawną w sprawach odszkodowawczych. Reprezentujemy klientów zarówno na etapie postępowania likwidacyjnego przed ubezpieczycielem, jak i w sporach sądowych, skutecznie dążąc do ograniczenia nieuzasadnionych obniżeń należnego odszkodowania. Jeśli masz wątpliwości co do zasadności przyjętego przyczynienia – warto skonsultować sprawę z profesjonalnym pełnomocnikiem.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w dochodzeniu odszkodowania lub zadośćuczynienia, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
