Podział majątku po rozwodzie to jedna z tych kwestii, które niemal zawsze budzą emocje i prowadzą do sporów. Nic dziwnego, ponieważ w grę wchodzi dorobek często wielu lat życia, wspólne oszczędności, zgromadzone przedmioty czy nieruchomości. Aby zrozumieć zasady podziału, warto najpierw wiedzieć, jak prawo (a dokładnie Kodeks rodzinny i opiekuńczy) definiuje majątek wspólny i majątek osobisty małżonków. Od właściwej kwalifikacji poszczególnych składników majątku zależy bowiem to, co podlega podziałowi, a co nie może być dzielone nawet po rozwodzie.
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje tzw. ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że większość przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania małżeństwa – niezależnie od tego, czy zakup był dokonany przez obydwoje małżonków, czy przez jednego z nich – staje się ich majątkiem wspólnym. W praktyce oznacza to, że nie ma znaczenia, kto faktycznie zarabiał, z czyjego konta dokonano zakupu albo który z małżonków formalnie widnieje jako właściciel. Liczy się jedynie to, czy nabycie miało miejsce w trakcie wspólności majątkowej.
Powyższą kodeksową zasadę można zmodyfikować przez zawarcie u notariusza tzw. umowy majątkowej małżeńskiej. Można ją zawrzeć jeszcze przed ślubem (tzw. intercyza) albo w trakcie trwania małżeństwa.
Przepis art. 31 § 2 KRO wymienia co należy do majątku wspólnego. Są to przede wszystkim: wynagrodzenia za pracę, dochody z działalności gospodarczej i innych form zarobkowania, a także wszelkie dochody z majątku małżonków, zarówno wspólnego, jak i osobistego. Oznacza to, że nawet czynsz z wynajmu mieszkania należącego do jednego z małżonków jako majątek osobisty, staje się majątkiem wspólnym. Co więcej, środki gromadzone w funduszach emerytalnych (OFE, PPE, PPK) czy na subkontach ZUS również wchodzą do majątku wspólnego, mimo że formalnie przypisane są do konkretnego małżonka.
Przykład
Jeśli małżonek np. prowadzi działalność gospodarczą, to wszystko, co z tej działalności zarobi w trakcie trwania małżeństwa, jest majątkiem wspólnym – nawet jeżeli żona lub mąż nie uczestniczą w prowadzeniu tej działalności. To samo dotyczy sytuacji odwrotnej: wynagrodzenie za etat żony również wchodzi do majątku wspólnego.
Majątek osobisty – czyli co nie podlega podziałowi
Każdy z małżonków może posiadać również majątek osobisty, czyli taki, który nie wchodzi do majątku wspólnego i pozostaje wyłączną własnością jednej osoby. Art. 33 KRO wskazuje, jakie składniki należą do tej kategorii.
Do majątku osobistego należą m.in. przedmioty nabyte przed ślubem, czyli wszystko to, co dany małżonek miał zanim wspólność majątkowa powstała. W praktyce chodzi np. o mieszkanie kupione przed ślubem, samochód czy środki zgromadzone na koncie bankowym. Majątkiem osobistym są również wszelkie przedmioty odziedziczone w spadku oraz darowizny otrzymane w trakcie trwania małżeństwa, chyba że darczyńca wyraźnie zaznaczył, że darowizna jest dla obojga małżonków.
Do majątku osobistego należą również przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednej osoby (np. odzież, sprzęt rehabilitacyjny), prawa niezbywalne (np. prawo do alimentów) czy odszkodowania i zadośćuczynienia przyznane za krzywdę lub uszczerbek na zdrowiu. Należy też pamiętać o prawach autorskich, prawach własności przemysłowej i nagrodach za osobiste osiągnięcia, gdyż one również pozostają własnością jednego małżonka.
Istotny jest również art. 33 pkt 10 KRO, który wskazuje, że przedmioty nabyte w zamian za majątek osobisty także zachowują ten osobisty charakter. Oznacza to, że jeśli ktoś sprzeda swoje mieszkanie nabyte przed ślubem i kupi za te środki inne, nowe mieszkanie, ono również będzie stanowić jego majątek osobisty, mimo, że nabywa je już w trakcie małżeństwa.
Przykład
Pan Marian otrzymał od ojca darowiznę w postaci 80 000 zł. Darczyńca nie zastrzegł, że darowizna ma być dla obojga małżonków. Pan Marian przeznaczył te pieniądze na zakup samochodu. Pomimo że samochód został kupiony w trakcie trwania małżeństwa, stanowi majątek osobisty pana Mariana, ponieważ został nabyty za środki pochodzące z jego majątku osobistego.
Kiedy możliwy jest podział majątku?
Wspólny majątek małżonków nie może zostać podzielony w trakcie trwania wspólności ustawowej. Art. 35 KRO wskazuje, że małżonkowie nie mogą ani domagać się podziału majątku wspólnego, ani rozporządzać udziałem, który przypadnie im dopiero po ustaniu wspólności. Oznacza to, że dopóki trwa małżeństwo (i nie ma umowy majątkowej wprowadzającej rozdzielność majątkową), żadna ze stron nie może żądać podziału majątku ani zbywać „swojej części”, ponieważ formalnie takiej części nie ma.
Podział majątku jest możliwy dopiero po ustaniu wspólności ustawowej – czyli najczęściej po rozwodzie (albo formalnej separacji) albo po ustanowieniu rozdzielności majątkowej (w drodze umowy przed notariuszem albo w drodze orzeczenia sądu-w uzasadnionych przypadkach). Wówczas można ustalić, co należy do majątku wspólnego, a co nie, i dokonać odpowiednich rozliczeń.
Zarząd majątkiem wspólnym – jak małżonkowie nim dysponują?
W czasie trwania małżeństwa oboje małżonkowie mają prawo do współposiadania i korzystania z rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego (art. 34¹ KRO). Każdy z nich może także samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, ale obowiązuje zasada współdziałania i informowania o podejmowanych czynnościach (art. 36 KRO). Zarząd obejmuje zarówno bieżące czynności, jak i działania zmierzające do zachowania majątku.
Jednak ustawodawca przewidział pewne ograniczenia. Niektóre czynności wymagają zgody drugiego małżonka. Art. 37 KRO wymienia tu m.in.: zbycie nieruchomości, jej obciążenie (np. ustanowienie hipoteki), zakup lub sprzedaż gospodarstwa rolnego czy przedsiębiorstwa, a także udzielanie darowizn z majątku wspólnego. Jeśli małżonek nie wyrazi zgody na taką czynność, umowa zawarta bez jego zgody będzie nieważna.
W sytuacji, gdy jeden z małżonków odmawia zgody, a czynność jest konieczna z punktu widzenia dobra rodziny, drugi z małżonków może zwrócić się do sądu o udzielenie zastępczej zgody (art. 39 KRO).
Przykład
Jeżeli mąż chce sprzedać wspólną działkę, ale żona się temu sprzeciwia, nie może tego zrobić bez jej zgody. W takiej sytuacji jedyną drogą jest wniosek do sądu o zgodę zastępczą, ale tylko wtedy, gdy sprzedaż rzeczywiście służy dobru rodziny np. pozwala uniknąć egzekucji lub spłacić pilne zobowiązania lub pomóc sfinansować rehabilitację dziecka.
Podsumowanie
Przed rozpoczęciem sprawy o podział majątku wspólnego kluczowe jest prawidłowe zidentyfikowanie, które składniki majątku wchodzą do wspólnego dorobku małżeństwa, a które są wyłączną własnością jednego z małżonków.
Najważniejsze zasady, które warto zapamiętać:
- jeśli małżonkowie nie zawarli u notariusza umowy wprowadzającej rozdzielność majątkową, zgodnie z kodeksową zasadą wszelkie zarobki oraz majątek nabyty w trakcie małżeństwa co do zasady jest wspólny
- majątek nabyty przed ślubem, darowizny, spadki, odszkodowania i prawa osobiste należą do majątku osobistego,
- podział majątku możliwy jest dopiero po ustaniu wspólności majątkowej na skutek rozwodu, separacji lub ustanowienia rozdzielności majątkowej (w drodze umowy zawartej przed notariuszem lub ewentualnie przymusowej rozdzielności ustanowionej przez Sąd)
- niektóre czynności dotyczące majątku wspólnego wymagają dla swojej ważności zgody drugiego małżonka, zwłaszcza sprzedaż lub obciążenie hipoteką wspólnej nieruchomości czy darowizny z majątku wspólnego.
Nasza kancelaria specjalizuje się w sprawach z zakresu podziału majątku wspólnego, zarówno na etapie polubownych negocjacji, jak i w postępowaniach sądowych. Doradzamy przy ustalaniu składu i wartości majątku, rozliczeniach nakładów oraz w sporach dotyczących nierównych udziałów małżonków. Jeżeli stoisz przed koniecznością podziału majątku po rozwodzie lub ustaniu wspólności majątkowej, zapraszamy do kontaktu, pomożemy wypracować rozwiązanie najlepiej zabezpieczające Twoje interesy.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w uzyskaniu podziale majątku, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
