Kontrahent nie wykonał usługi – jakie masz prawa?

 Czym jest zwłoka kontrahenta?

• Zwłoka to opóźnienie w wykonaniu usługi oraz jakiegokolwiek innego zobowiązania umownego, za które odpowiedzialność ponosi ten, kto to zobowiązanie miał wykonać (dłużnik).

• Dłużnik może się bronić, powołując się na siłę wyższą ale musi to udowodnić i wykazać, jak siła wyższa uniemożliwiła mu wykonanie zobowiązania.
• Za przejawy siły wyższej, usprawiedliwiającej zwłokę dłużnika uważa się katastrofalne zjawiska wywołane działaniem sił natury, np. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi, pożary lasów; jako siłę wyższą traktuje się także akty władzy publicznej oraz zjawiska społeczne lub polityczne o skali katastrofalnej (zob. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 listopada 2019 r., III APa 15/19).

1. Odszkodowanie

Wierzyciel, wobec którego nierzetelny kontrahent (dłużnik) nie wykonał usługi może żądać na podstawie art. 477 Kodeksu cywilnego:

• naprawienia szkody, jaka powstała przez opóźnienie, nawet jeśli nadal oczekuje wykonania umowy;
• jeśli opóźnienie spowodowało, że usługa nie ma już sensu dla wierzyciela, może on odmówić jej przyjęcia i domagać się odszkodowania za niewykonanie.

2. Kara umowna

• Jeśli w umowie zapisano tzw. karę umowną, to zgodnie z art. 483 Kodeksu cywilnego wierzyciel może domagać się określonej kwoty, nawet bez udowadniania szkody.
• Kara umowna należy się niezależnie od rzeczywistej straty.
• Wyjątki dotyczą sytuacji, w której kontrahent  (dłużnik) wykonał usługę w znacznej części, może domagać się zmniejszenia kary.
• Gdy kara umowna jest rażąco wygórowana, sąd także może ją zmniejszyć, choć jest to wyjątek od zasady zapłaty pełnej kary umownej, dlatego to dłużnik musi w sposób przekonujący wykazać, dlaczego kara, na którą wcześniej zgodził się podpisując umowę, powinna być uznana ze rażąco wygórowaną.

Uwaga: Nie można jednocześnie żądać kary umownej za opóźnienie i za całkowite niewykonanie tej samej usługi.

Sąd Najwyższy w wyroku z 6 sierpnia 2024 r., II CSKP 2160/22 wskazał, że:

„Kara umowna stanowi zastrzeżenie umowne, modyfikujące zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Przesłanką powstania roszczenia wierzyciela o zapłatę kary umownej, o której mowa w art. 483 § 1 KC, może być każda postać zarówno niewykonania jak i nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego przez dłużnika. Nienależyte wykonanie zobowiązania oznacza wszystkie te sytuacje, które nie są kwalifikowane jako niewykonanie zobowiązania i polega na wykonywaniu zobowiązania przez dłużnika w sposób niezgodny z jego treścią. Niewykonanie zobowiązania związane jest z kolei z całkowitym lub częściowym niewykonaniem obowiązków umownych przez dłużnika, co oznaczać może nie tylko nieprzystąpienie do ich wykonywania, ale także zaprzestanie ich realizacji w czasie obowiązywania umowy.”

3. Odstąpienie od umowy

Jeśli druga strona umowy opóźnia się z realizacją obowiązków wynikających z umowy albo jest w zwłoce to na podstawie art. 491 Kodeksu cywilnego:

• można wyznaczyć jej dodatkowy termin i ostrzec, że po jego upływie odstąpimy od umowy;
• można też od razu żądać wykonania usługi i odszkodowania

Zgodnie z art. 494 Kodeksu cywilnego, po odstąpieniu od umowy:

• obie strony muszą zwrócić to, co od siebie otrzymały;
• można też żądać naprawienia szkody, jaka powstała przez niewykonanie zobowiązania.

Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 22 lutego 2024 r., I AGa 122/23 wyjaśnił:

„Odstąpienie od umowy jest jednostronnym oświadczeniem woli skierowanym do drugiej strony, skutkiem którego jest wygaśniecie stosunku zobowiązaniowego. Jednakże nie wystarczy samo złożenie takiego oświadczenia, do wywołania jego skutku koniecznym jest, żeby wystąpiły przyczyny uzasadniające złożenie przez dany podmiot takiego oświadczenia określone w ustawie (np. 491 KC) lub umowie.”

4. Wykonanie zastępcze

W sytuacji, gdy kontrahent nie wykonuje usługi, to na podstawie art. 480 Kodeksu cywilnego:

• można skierować sprawę na drogę sądową i uzyskać zgodę Sądu na wykonanie usługi na jego koszt.
• W pilnych sytuacjach można wykonać usługę natychmiast, bez uzyskania zgody Sądu, ale  później konieczne będzie wykazanie, że takie pilne działanie  było uzasadnione.

Podsumowanie – co możesz zrobić, gdy kontrahent nie wykonał usługi?

Kiedy kontrahent (dłużnik) nie wykonuje swojego zobowiązania, to – w zależności od konkretnej sytuacji – można skorzystać z poniższych uprawnień:

• domagać się wykonania zobowiązania i jednocześnie żądać odszkodowania za zwłokę (art. 477 KC),
• domagać się kary umownej, jeśli była zastrzeżona w umowie (art. 483 KC),
• odstąpić od umowy po wyznaczeniu dodatkowego terminu (art. 491 KC) i żądać zwrotu świadczeń oraz odszkodowania (art. 494 KC),
• wykonać usługę na jego koszt (art. 480 KC).

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w stwierdzeniu niezgodności z umową, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.