Gdy po śmierci bliskiej osoby jej majątek przypada kilku osobom – np. dzieciom i małżonkowi – mamy do czynienia ze wspólnością majątku spadkowego. Oznacza to, że wszyscy spadkobiercy zarządzają majątkiem wspólnie, aż do momentu działu spadku, czyli jego formalnego podziału.
Poniżej znajduje się kilka informacji, które warto wiedzieć o dziale spadku.
Kto zarządza spadkiem, zanim dojdzie do podziału?
- Dopóki nie dojdzie do działu spadku, majątek jest wspólny – każdy ma swój udział, ale nie ma jeszcze konkretnego przydziału (np. dom jest siostry, a samochód i niezabudowana działka brata).
- Obowiązują wtedy przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych – np. jeśli jest trzech spadkobierców, każdy ma 1/3 udziału w każdej rzeczy wchodzącej w skład spadku.
Czy można sprzedać albo darować swój udział jeszcze przed formalnym działem spadku?
Przed działem spadku można zbyć swój udział w każdym przedmiocie należącym do spadku, albo tylko w wybranych przedmiotach wchodzących w skład spadku. Zasadniczo wymagana jest do tego zgoda pozostałych spadkobierców. Jeśli jednak zgody takiej nie było, umowa zbycia udziałów nie będzie automatycznie nieważna. Może być jednak uznana ze bezskuteczną w przypadku, jeśli narusza prawa tego spadkobiercy, który się temu sprzeciwił, np. przed działem spadku sprzedano rzecz, którą powinien otrzymać inny spadkobierca; wtedy takie rozporządzenie będzie bezskuteczne.
Jak można podzielić spadek?
Są dwie drogi:
- Umowny dział spadku
- Gdy wszyscy spadkobiercy są w stanie dojść do porozumienia, najczęściej podpisują umowę.
- Jeśli w spadku jest nieruchomość, taka umowa musi być zawarta u notariusza.
- Sądowy dział spadku
- Gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia co do sposobu działu spadku – pozostaje droga sądowa i uzyskanie postanowienia o dziale spadku.
- Droga sądowa jest możliwa również wtedy, gdy spadkobiercy są wprawdzie zgodni, ale np. nie wszyscy mogą stawić się u notariusza, ponieważ np. część z nich mieszka za granicą.
- Sąd co do zasady dzieli cały spadek, ale w wyjątkowych przypadkach może podzielić tylko część.
- Sądowego działu spadku może żądać każdy spadkobierca, niezależnie od tego, czy inni spadkobiercy wyrażają na to zgodę.
- Ponieważ sądowy dział spadku wiąże się zazwyczaj ze zniesieniem współwłasności (i do tego dążą spadkobiercy) opłata na rzecz sądu to 1000 zł, a jeżeli wniosek taki zawiera zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności – 600 zł.
- Zgodnie z art. 680 Kodeksu postępowania cywilnego do wniosku o dział spadku należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia; jeżeli mamy wiedzę o testamentach, należy podać , jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują.
- UWAGA: stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku można też połączyć w jednym postępowaniu.
- Dodatkowo do wniosku o dział spadku należy dołączyć spis inwentarza albo wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.
- W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy np. odpis księgi wieczystej.
Co z długami po zmarłym w przypadku działu spadku?
- Przed podziałem spadku – spadkobiercy odpowiadają za długi solidarnie, czyli od każdego z nich może być egzekwowana całość długów spadkowych; następnie ma on wobec innych spadkobierców tzw. roszczenia regresowe o zwrot odpowiednich części wyegzekwowanego od niego długu (podział długu między spadkobiercami następuje według wartości udziałów w spadku)
- Po dziale spadku – każdy ze spadkobierców odpowiada za długi proporcjonalnie do swojego udziału.
Warto pamiętać, że jeśli spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiadają za długi w sposób ograniczony – tylko do wartości odziedziczonego majątku (a więc do wartości aktywów).
Co z darowiznami zrobionymi za życia spadkodawcy?
- Jeśli podział majątku następuje między dziećmi lub dziećmi i małżonkiem, to otrzymane wcześniej darowizny i zapisy windykacyjne trzeba zaliczyć na schedę spadkową (czyli traktować jako część spadku przekazaną wcześniej przed osobę zmarłą), chyba że spadkodawca zaznaczył inaczej.
- Drobne prezenty (np. z okazji urodzin) nie podlegają zaliczeniu.
- Wartość darowizny oblicza się:
- wg stanu z dnia, kiedy była dana,
- ale wg cen z dnia działu spadku.
Czy po podziale spadku można jeszcze się czegoś domagać?
Tak, jeśli:
- Rzecz, która przypada danemu spadkobiercy na skutek ma wady i wady te powstały już po śmierci spadkodawcy – spadkobiercy odpowiadają wobec siebie na zasadach rękojmi, jak przy sprzedaży.
A co, jeśli spadkobiercy nadal chcą mieć pewną rzecz na współwłasność?
- Jeśli dwóch (lub więcej) spadkobierców chce wspólnie być właścicielami konkretnej rzeczy wchodzącej w skład spadku – np. domu albo działki – sąd może im to przyznać na współwłasność, określając ich udziały.
Podsumowanie
- Dział spadku to formalny podział majątku po zmarłym, który może być dokonany:
- na podstawie umowy – gdy wszyscy spadkobiercy się zgadzają,
- przez sąd – gdy nie ma zgody spadkobierców lub gdy zawarcie umowy z różnych powodów nie jest w danych okolicznościach optymalnym rozwiązaniem (np. gdy część spadkobierców mieszka za granicą, nie są oni zainteresowani sprawą itd.)
- Działu spadku może domagać się każdy ze spadkobierców, niezależnie od zgody pozostałych
- Darowizny dokonane za życia spadkodawcy na rzecz osób najbliższych (tzn. między dziećmi, wnukami i małżonkiem) powinny zostać uwzględnione przy dziale spadku i będą miały wpływ na wielkość majątku przyznanego w wyniku działu spadku (czyli są zaliczane na tzw. schedę spadkową).
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w ubieganiu się o spadek, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
