Czy warto obawiać się zmian prawa spadkowego wprowadzonych w 2023 r.? | Blog

W 2023 roku weszło w życie kilka zmian dotyczących prawa spadkowego i zachowku. Poniżej opisujemy najważniejsze z nich.

Odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty oraz obniżenie zachowku w wyjątkowych sytuacjach – nowy art. 997¹ Kodeksu cywilnego

Do Kodeksu cywilnego wprowadzono nowy art. 997¹, w którym przewidziano możliwość:

żądania odroczenia terminu płatności zachowku
rozłożenia zachowku na raty
a w wyjątkowych przypadkach – obniżenia zachowku

– przy uwzględnieniu sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku

W przypadku rozłożenia na raty roszczenia z tytułu zachowku terminy ich uiszczenia nie mogą przekraczać łącznie pięciu lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd, na wniosek zobowiązanego, może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych lub przedłużyć termin, o którym mowa w zdaniu pierwszym. Zmieniony termin nie może być dłuższy niż dziesięć lat.

Ustawodawca wskazał jednocześnie, że w razie ustania okoliczności uzasadniających obniżenie zachowku obowiązany z tytułu zachowku na wniosek osoby uprawnionej do zachowku zwraca uprawnionemu do zachowku sumę pieniężną, o którą obniżono zachowek. Zwrotu sumy pieniężnej nie można żądać po upływie pięciu lat od dnia obniżenia zachowku.

Możliwość zawarcia umowy o zrzeczenie się zachowku – zmiany w art. 1048 KC

W treści art. 1048 § 2 Kodeksu cywilnego wprowadzono wyraźną możliwość zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku – w całości lub części. Umowę taką zawiera spadkodawca ze spadkobiercą, który należy do kręgu osób uprawnionych do zachowku.
Umowa zrzeczenia się zachowku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Jak wyjaśniają twórcy nowelizacji, umowa o zrzeczenie się zachowku nie wpływa na sytuację prawną pozostałych spadkobierców, nie pozbawia ich prawa do zachowku, ani nie wpływa na wysokość roszczeń, jakich będą mogli dochodzić.
Zrzekający się prawa do zachowku, do którego nie odnosi się art. 992 Kodeksu cywilnego, jest brany pod uwagę przy obliczaniu zachowku innych uprawnionych.
Ma to ten skutek, że ograniczenie zrzeczenia się tylko do zachowku wyłącza zachowek zrzekającego się, ale nie powoduje pojawienia się nowych uprawnionych do zachowku.

Więcej przesłanek uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia – zmiany w art. 938 Kodeksu cywilnego

Doszło do poszerzenia katalogu powodów, dla których spadkobierca może zostać uznany za niegodnego dziedziczenia. Dotychczas były to następujące przesłanki:

dopuszczenie się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
nakłonienie spadkodawcy (podstępem lub groźbą) do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzenie mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
umyślne ukrycie lub zniszczenie testament spadkodawcy, podrobienie lub przerobienie jego testamentu albo świadome skorzystanie z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Na skutek zmian do powyższego wyliczenia dodano jeszcze dwie okoliczności:

uporczywe uchylanie się od płacenia na rzecz spadkodawcy alimentów określonych m.in. w wyroku sądowym
uporczywe uchylanie się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

Warto pamiętać, że spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, a więc nie dziedziczy w żadnym zakresie.

Ułatwienia w zakresie dochowania terminu odrzucenia spadku – zmiany w art. 1015 Kodeksu cywilnego

W znowelizowanym przepisie art. 1015 Kodeksu cywilnego przewidziano, że do zachowania ustawowego 6-miesięcznego terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku jest wystarczające złożenie przed jego upływem wniosku do sądu.
W przypadku, gdy będzie wymagana zgoda sądu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, w imieniu dziecka albo osoby pozostającej pod opieką, bieg ww. terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie.

Usunięcie z kręgu spadkobierców ustawowych dalekich krewnych – zmiany w art. 934 Kodeksu cywilnego

Treść art. 934 Kodeksu cywilnego po zmianach przewiduje ograniczenie kręgu spadkobierców ustawowych w sytuacji dojścia do dziedziczenia zstępnych dziadków, którzy nie dożyli otwarcia spadku – do dzieci tych dziadków, czyli rodzeństwa rodziców spadkodawcy, oraz dzieci tego rodzeństwa, czyli rodzeństwa ciotecznego lub stryjecznego spadkodawcy.
Wyłączeni od dziedziczenia zostali dalsi zstępni dziadków spadkodawcy, czyli tzw. cioteczne lub stryjeczne wnuki i dalsi krewni.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w ubieganiu się o spadek, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.