- Kwestia rozliczenia konsekwencji nieusprawiedliwionego rozporządzenia majątkiem wspólnym przez jednego z małżonków jest od lat przedmiotem zainteresowania orzecznictwa w sprawach cywilnych.
- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2023 r. (sygn. akt II CSKP 569/22) potwierdza wcześniejszą linię orzeczniczą, że tego rodzaju roszczenia powinny być traktowane analogicznie do roszczeń o zwrot wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty, zgodnie z art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO).
- Stanowisko to wzmocnił jeszcze Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2024 r., której główna teza brzmi”
„W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami (art. 567 § 1 i 3 w zw. z art. 684 k.p.c.) sąd z urzędu rozstrzyga także o roszczeniach wynikających z nieusprawiedliwionego rozporządzenia składnikami majątku wspólnego przez jednego z małżonków na własne potrzeby przed ustaniem wspólności majątkowej małżeńskiej”.
- Co istotne, Sąd powinien zająć się tym zagadnieniem z urzędu, a więc z własnej inicjatywy – nawet w sytuacji, gdy były małżonek nie wystąpił wprost z takim żądaniem.
Podstawa prawna
- Rozliczenia dotyczące nieusprawiedliwionego rozporządzenia majątkiem wspólnym przez jednego z małżonków znajdują podstawę prawną w art. 45 KRO, który określa sposób rozliczeń pomiędzy małżonkami po ustaniu wspólności majątkowej. W praktyce, sąd stosuje te przepisy w drodze analogii do sytuacji, w których jeden z małżonków dokonał nieuzasadnionych wydatków lub rozporządzenia majątkiem wspólnym bez zgody drugiej strony.
Ciężar dowodu i rozliczenie
- Ciężar dowodu w zakresie rozporządzenia środkami majątku wspólnego spoczywa na małżonku, który dokonał takich czynności. Powinien on wykazać, że wydatkowanie środków było uzasadnione, a jeśli nie zostanie to wykazane, druga strona może domagać się odpowiedniej rekompensaty. Sąd może przyjąć fikcję prawną zakładającą, że nieujawnione wydatki powinny zostać zwrócone na rzecz drugiego małżonka.
Znaczenie postępowania o podział majątku wspólnego
- Postępowanie o podział majątku wspólnego obejmuje nie tylko podział aktywów, ale również ustalenie roszczeń wynikających z nieusprawiedliwionego wykorzystania majątku. Kluczowe w tym procesie jest precyzyjne określenie składu majątku wspólnego oraz ustalenie, w jaki sposób i na jakie cele środki te zostały zużyte.
Podział majątku a rozliczenie wydatków
- Sąd w swoich orzeczeniach wskazuje, że rozliczenie roszczeń dotyczących nieusprawiedliwionego rozporządzenia majątkiem wspólnym powinno odbywać się w ramach postępowania o podział majątku. Warto zauważyć, że w praktyce może to oznaczać konieczność przedstawienia szczegółowych dowodów na okoliczności związane z wydatkowaniem środków.
Sprzedaż lub darowizna przedmiotów należących do majątku wspólnego
- W przypadku usprawiedliwionego wyzbycia się składników majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego (jeszcze przed ustaniem tej wspólności), składniki te nie mogą brać pod uwagę przy podziale majątku, natomiast w wypadku nieusprawiedliwionego zbycia, poszkodowanemu małżonkowi należy się odszkodowanie (postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 30 kwietnia 2019 r. I CSK 185/18)
Zakupy dokonywane z majątku wspólnego po rozwodzie bez zgody byłego małżonka
- Jeśli małżonek po ustaniu wspólności dokona zakupu przedmiotu majątkowego za pieniądze stanowiące majątek wspólny, to drugiemu małżonkowi, przysługuje w ramach sprawy o podział majątku wspólnego roszczenie o zasądzenie kwoty odpowiadającej przysługującemu mu udziałowi (zob. Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 października 2016 r. III CSK 382/15).
Co wchodzi w skład majątku wspólnego?
- Na koniec warto przypomnieć, co wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków. Zgodnie z art. 31 § 2 KRO, do majątku wspólnego należą m.in:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
Podsumowanie
- Warto pamiętać, że małżonkowi, który czuje się pokrzywdzony działaniami drugiego małżonka uszczuplającymi majątek wspólny, przysługuje ochrona prawna. Aby z niej skutecznie korzystać, warto gromadzić dowody dotyczące poszczególnych składników majątku wspólnego np. dowody zakupów, kredytów, pożyczek oraz dowody potwierdzające dochody, deklaracje podatkowe itp. Z kolei małżonek, który bez zgody drugiego małżonka dysponuje majątkiem wspólnym, powinien liczyć się z finansowymi konsekwencjami takich działań na etapie podziału majątku wspólnego.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w uzyskaniu podziale majątku, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
