Zasady wypłaty zadośćuczynienia za krzywdę
Zadośćuczynienie to jedno z podstawowych pojęć w prawie cywilnym, a jego wysokość zależy od szeregu czynników. Jest to forma rekompensaty finansowej za doznaną krzywdę, wyrządzoną przez czyn niedozwolony, np. wypadki drogowe, wypadki na stoku narciarskim, kolizje na ścieżce rowerowej, błędy medyczne, niezabezpieczone przedmioty, czy pobicie.
W polskim systemie prawnym nie ma regulacji, które odgórnie przesądzają wysokość zadośćuczynienia. W związku z tym jego wysokość zależy w dużym stopniu od uznania sądu rozpoznającego konkretną sprawę. Nie oznacza to jednak, że sądy mają zupełną dowolność w ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Ogólne zasady dotyczące przyznawania zadośćuczynienia regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Są one uzupełniane przez orzecznictwo sądowe, które z biegiem lat wykształciło zasady obliczania tej rekompensaty.
Krzywda jako podstawa wypłaty zadośćuczynienia
Zadośćuczynienie jest świadczeniem pieniężnym, które ma na celu rekompensatę za doznaną krzywdę, a więc wszelkie szkody niematerialne, takie jak ból, cierpienie, utrata zdrowia, utrudnienia w życiu codziennym, zmienione perspektywy na przyszłość. Zadośćuczynienie nie jest więc formą odszkodowania za straty materialne, takie jak zniszczenie mienia czy utrata majątku. chodzi o kompensację pewnego uszczerbku w ciele i psychice osoby poszkodowanej.
Wysokość zadośćuczynienia zależy przede wszystkim od stopnia krzywdy, jakiej doznała osoba poszkodowana. Sąd musi ocenić, jak bardzo cierpienia fizyczne i psychiczne wpłynęły na jej życie, a także, czy zdarzenie miało długofalowe konsekwencje zdrowotne lub spowodowało negatywne skutki w sferze psychiki. Należy przy tym podkreślić, że ustalenie wysokości zadośćuczynienia nie jest należy do zagadnień zero-jedynkowych, ponieważ krzywda nie jest łatwa do zmierzenia.
Stopień uszczerbku na zdrowiu a wysokość zadośćuczynienia
Jednym z elementów branych pod uwagę przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia jest stopień uszczerbku na zdrowiu. Dotyczy to zarówno zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. W tym zakresie Sąd musi posiłkować się opinią biegłego lekarza o konkretnej specjalizacji oraz np. psychologa. Niejednokrotnie zdarza się, że w sprawie musi wypowiedzieć się równolegle dwóch (lub kilku) biegłych np. biegły ortopeda i neurolog.
Wyróżniamy dwa rodzaje uszczerbku na zdrowiu: trwały i długotrwały. Biegli lekarze określają go odwołując się często do przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 2002 r. (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20022341974).
W przypadku uszczerbku psychicznego, ocena jest bardziej subiektywna, ponieważ dotyczy emocji i odczuć poszkodowanego. Sąd bierze pod uwagę m.in. stan psychiczny, rodzaj i długość leczenia psychologicznego, a także wpływ traumy na dalsze życie. Jeśli cierpienia psychiczne są długotrwałe, stan poszkodowanego w sprawie sądowej powinni ustalić biegli psycholog i psychiatra
Z jednolitego orzecznictwa sądowego wynika, że stopień uszczerbku na zdrowiu nie jest jedynym elementem decydującym o wysokości przyznanego zadośćuczynienia. Zawsze należy brać pod uwagę całokształt okoliczności. Z żadnych przepisów prawa nie wynika też, jaka kwota należy się za jeden procent uszczerbku na zdrowiu.
Długotrwałość negatywnych skutków a wysokość zadośćuczynienia
Okres utrzymywania się cierpień po stronie poszkodowanego ma również duże znaczenie przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Im dłużej trwa stan chorobowy, ból, czy inne dolegliwości związane z wypadkiem lub innym zdarzeniem, tym wyższe będzie zadośćuczynienie. Dlatego wysokość zadośćuczynienia może się zmieniać w czasie – jeśli krzywda utrzymuje się przez długi okres, wartość rekompensaty może wzrosnąć.
Wiek poszkodowanego a wysokość zadośćuczynienia
Kolejnym czynnikiem wpływającym na wysokość zadośćuczynienia jest wiek osoby poszkodowanej. Osoba starsza, która doznaje krzywdy, może wymagać długotrwałego leczenia i rehabilitacji, co może wpłynąć na wysokość zadośćuczynienia. Z kolei młodsza osoba, której sprawność fizyczna, życie zawodowe i prywatne zostało w znaczący sposób zakłócone, także ma prawo do odpowiedniej rekompensaty. Wiek poszkodowanego wpływa również na ocenę przyszłych perspektyw, takich jak zdolność do zdobycia wykształcenia, podjęcia pracy zawodowej, realizowania pasji czy posiadania rodziny, które mogą zostać pogorszone lub wykluczone przez doznaną krzywdę.
Wpływ zdarzenia na życie osobiste i zawodowe
Zadośćuczynienie jest również uzależnione od skali wpływu, jaki dane zdarzenie wywarło na życie poszkodowanego w kontekście osobistym i zawodowym. Utrata zdrowia, szczególnie w przypadkach trwałych lub długotrwałych uszczerbków, może zmienić życie osoby poszkodowanej w sposób znaczący. W takim przypadku sąd może wziąć pod uwagę, czy osoba poszkodowana może kontynuować swoją karierę zawodową, czy też musiała zrezygnować z pracy lub innych aktywności, które były jej źródłem dochodów lub satysfakcji. Długotrwały brak zdolności do pracy zawodowej, utrata stabilności życiowej, a także niemożność wykonywania codziennych czynności, takich jak opieka nad rodziną czy wykonywanie dotychczasowego hobby np. uprawniania ulubionego sportu, mogą skutkować podwyższeniem wysokości zadośćuczynienia.
Wpływ obrażeń na wygląd poszkodowanego
Niejednokrotnie obrażenia ciała prowadzą do trwałych zmian w wyglądzie zewnętrznym poszkodowanego np. w postaci blizn, poparzeń, czy przebarwień. W sposób oczywisty wpływa to na życie osobiste i samopoczucie poszkodowanego i należy do negatywnych konsekwencji wypadku lub innego czynu niedozwolonego, powinno zatem zostać uwzględnione w wysokości zadośćuczynienia.
Odpowiedzialność sprawcy
Wysokość zadośćuczynienia może również zależeć od stopnia odpowiedzialności sprawcy zdarzenia. Jeśli sprawca działał umyślnie, np. popełnił przestępstwo pobicia, poszkodowany powinien móc liczyć na wyższe zadośćuczynienie, niże w sytuacjach, gdy zdarzenie miało charakter przypadkowy. W przypadku umyślnego działania sprawcy zwiększa się bowiem poziom poczucia krzywdy poszkodowanego.
Podsumowanie
Zadośćuczynienie to element odpowiedzialności cywilnej, który ma na celu rekompensowanie doznanej krzywdy. Wysokość tego świadczenia zależy od wielu czynników, w tym od stopnia uszczerbku na zdrowiu, cierpień psychicznych, czasu trwania krzywdy, wieku poszkodowanego, wpływu zdarzenia na jego życie osobiste i zawodowe, a także stopnia odpowiedzialności sprawcy. Przepisy prawa nie określają jednoznacznie kwoty, którą w konkretnych okolicznościach należy przyznać poszkodowanemu, jednak można ją w przybliżeniu oszacować na potrzeby wniesienia pozwu. W każdym przypadku duże znaczenie ma odpowiednie przygotowanie się do sprawy i zaprezentowanie sądowi szeregu okoliczności oraz potwierdzających je dowodów, które pozwolą uzyskać zadośćuczynienie w pełni rekompensujące krzywdę osoby poszkodowanej.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w dochodzeniu odszkodowania lub zadośćuczynienia, skorzystaj z pomocy adwokata z Opola stacjonarnie lub online i odezwij się do nas drogą mailową lub telefoniczną.
