Artykuł 474 Kodeksu cywilnego (KC) reguluje odpowiedzialność dłużnika (głównego wykonawcy) za działania i zaniechania osób, z których pomocą wykonuje zobowiązanie. Przepis ten jest istotny w kontekście umów, gdyż wprowadza odpowiedzialność podmiotu, który podpisuje umowę z zamawiającym, za wszystkie osoby i firmy, którymi się posługuje.
Zasada ryzyka
- Odpowiedzialność kształtuje się na zasadzie ryzyka. Oznacza to, że ten, kto podpisał umowę z zamawiającym odpowiada za szkody wyrządzone przez osoby trzecie, niezależnie od swojej winy.
- Przykład: jeżeli firma budowlana powierzyła część prac np. montaż okien czy instalacji elektrycznej podwykonawcy, który popełnił błąd, główny wykonawca nadal ponosi odpowiedzialność za ten błąd wobec inwestora.
Profesjonalna firma a odpowiedzialność głównego wykonawcy
- Fakt, że zobowiązanie wykonuje firma, która zawodowo trudni się taką działalnością samo w sobie nie zwalnia głównego wykonawcy z odpowiedzialności.
- Przykład: firma IT zleciła tworzenie oprogramowania zewnętrznej firmie; jeśli oprogramowanie zawiera błędy, główna firma IT odpowiada przed klientem za jakość oprogramowania.
Zwolnienie z odpowiedzialności
Zwolnienie z odpowiedzialności za podwykonawców lub innego rodzaju pomocników jest jednak możliwe, nie ma odpowiedzialności absolutnej. Oto kluczowe warianty:
- Brak szkody
-
- Można wykazywać, że w rzeczywistości nie ma szkody, ponieważ np. wykonanie odpowiada wszelkim standardom i ustalonemu rezultatowi, a rzekoma szkoda to jedynie subiektywne przekonanie zamawiającego albo zmienił on zdanie w stosunku do tego, co zostało ustalone.
- Prawidłowe wykonanie zobowiązania przez podwykonawcę (pomocnika)
-
- Można wykazywać, że podwykonawca lub pomocnik prawidłowo wykonał zobowiązanie i dochował wszelkiej staranności i wszelkich wymogów, w związku z tym główny wykonawca również nie ponosi odpowiedzialności.
- Brak związku przyczynowego
-
- Można wykazywać, że szkoda, która wystąpiła, nie jest wynikiem działania lub zaniechania podwykonawcy czy pomocnika, a więc nie ma związku przyczynowego między ich działaniem a szkodą
- Przykład: wady wynikające z właściwości samej rzeczy, które wystąpiłyby i tak, niezależnie od wykonanych prac np. wynikające z podłoża, na jakim stoi budynek, czy z właściwości materiałów albo z wieku i stanu zużycia danej rzeczy/budynku
- Siła wyższa
-
- Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia.
- Przykład: Powódź, trąba powietrzna, gradobicie osunięcie się gruntu, uderzenie pioruna.
- Działanie samego poszkodowanego
-
- Ten, kto wykonuje zobowiązanie może być zwolniony z odpowiedzialności, jeśli szkoda została wyrządzona z winy poszkodowanego.
- Przykład: Zamawiający na własną rękę dokonał modyfikacji czy poprawek, które doprowadziły do szkody.
- Działanie innych osób
-
- Można uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli szkoda została wyrządzona przez inną osobę np. pracowników innej firmy czy rodziny poszkodowanego.
- Przykład: rolety i markizy zostały prawidłowo zamontowane ale zostały uszkodzone przez pracowników firmy prowadzącej roboty wykończeniowe tego budynku
Warto zapamiętać
- Zasada ryzyka
-
- Główny wykonawca odpowiada za szkody wyrządzone przez podwykonawców i innych pomocników jak za swoje własne działania i niezależnie od tego, czy sam ponosi jakąkolwiek winę.
- Odpowiedzialność również za profesjonalistów
-
- Powierzenie wykonania prac osobie lub firmie, która zawodowo się tym zajmuje, nie zwalnia samo w sobie z odpowiedzialności.
- Możliwość zwolnienia z odpowiedzialności
-
- W zależności od okoliczności sprawy można wykazywać brak szkody, prawidłowe wykonania zobowiązania i należytą staranność, siłę wyższą, wyłączne działania poszkodowanego albo działania osób trzecich – jako okoliczności, które pozwolą na zwolnienie z odpowiedzialności.
- Uwaga
-
- Jeśli główny wykonawca poniesie odpowiedzialność wobec zamawiającego, może domagać się odpowiedniego regresu od podwykonawcy lub pomocnika; warto więc zaplanować odpowiednią strategię działania, w tym strategię procesową.
